contact

“Rituelen roepen emoties op en dat maakt ze bruikbaar en krachtig.
Over rituelen kun je praten, je kunt ernaar luisteren en kijken, erover nadenken,
maar om er profijt van te hebben moet je ze zelf uitvoeren.”

Ronald Grimes
 

Misschien denkt u bij rituelen eerder aan religieuze handelingen in een kerk, of aan sjamanen rond een kampvuur dan aan uzelf. Maar rituelen hebben we allemaal. Wat dacht u bijvoorbeeld van het ochtendritueel van opstaan, douchen, ontbijten en de deur uit. Of het kopje koffie om 11.00 uur, een borreltje voor het eten. Het zijn zo stuk voor stuk van die herhalende handelingen die we zo gewoon zijn om uit te voeren, dat we er niet bij stil staan dat het eigenlijk rituelen zijn.

Rituelen worden voornamelijk gebruikt om een overgangsmoment te markeren. Zo zijn er rondom het overlijden en de uitvaart, verschillende rituelen die elkaar opvolgen. Bijvoorbeeld vlak na het overlijden, is er het ritueel van de laatste verzorging. Het lichaam wordt gewassen en gekleed en het gezicht en de haren worden verzorgd voor het afscheid. Voor de nabestaanden kan het heel prettig en betekenisvol zijn om zelf de laatste verzorging te kunnen uitvoeren. Deze rituele handelingen helpen om uitdrukking te geven aan het eerste verdriet en in veel gevallen zal het verplegend personeel of de uitvaartondernemer de familie hierin bijstaan.

Indrukwekkend is vaak het ritueel van de stoet van familie en vrienden die achter de begrafenisauto of een gedragen kist aanlopen. Of het branden van kaarsen voor de overledene om hem of haar nog één keer in het licht te zetten. Ook worden er nieuwe rituelen bedacht en toegevoegd, zoals bijvoorbeeld het oplaten van ballonnen bij de uitvaart van een kind.

Elk ritueel, groot of klein, heeft zijn nut en helpt mensen om uiting te geven aan hun emoties. Daarom zijn ze onmisbaar, vooral bij zoiets groots als een laatste afscheid, waarbij emoties van ongeloof en verdriet ons letterlijk kunnen verdoven. Soms is de impact zo immens, dat ons lichaam alles in werking zet om ons te beschermen. Je hoort weleens dat men achteraf geen idee meer heeft van wat er allemaal is gebeurd. Aan de ene kant is het fijn dat ons afweermechanisme in werking treedt, maar aan de andere kant helpt het niet echt bij de verwerking.

Afscheidsrituelen kun je op vele manieren vorm geven. En eigenlijk maakt het niet uit wat voor materiaal of beeld of geluid je gebruikt, of hoeveel mensen er aan de uitvoering meedoen. Belangrijk is, dat het ritueel past bij de overledene en bij de familie. Vervolgens is een goede uitleg of duiding van het ritueel cruciaal, want pas dan krijgt het ook echt een toegevoegde waarde.

Rituelen gaan vaak samen met symboliek. Ook met een symbool kun je heel goed uitdrukking geven aan een gevoel of emotie. Zo was er eens een dame overleden, die erom bekend stond dat zij altijd mensen met elkaar in contact bracht. We noemen haar even Lia.

Lia werd liefkozend ‘de koppelaar genoemd’, want waar ze ook kwam, ze hoefde maar even met je te praten of ze wist meteen iemand die jou ergens mee kon helpen of iets voor je kon betekenen. Iedereen wist, als je iets nodig had dan moest je bij Lia zijn.

Ze onderhield een ongelooflijk groot netwerk en op haar uitvaart was dat ook duidelijk zichtbaar.

De familie wilde graag in de dienst naar voren laten komen, dat Lia altijd oog had voor een ander en dat zij met haar koppelwerk zoveel voor haar omgeving had betekend. Uiteraard kwam dit in de verhalen ter sprake, maar om er speciaal de aandacht op te richten had de familie een mooie schaal meegenomen en gevuld met allerlei soorten koppelhaakjes. Deze schaal stond op een tafeltje voor de kist en onder de foto van Lia.

Aan het einde van de dienst werd verteld dat, nu het koppelen en mensen met elkaar verbinden niet meer door Lia zelf gedaan kon worden, het tijd was geworden om het stokje door te geven. Zo werd aan de aanwezigen gevraagd, om bij het afscheid een koppelhaakje uit de schaal mee naar huis te nemen, met het verzoek om ook eens door de ogen van Lia naar hun omgeving te kijken. Misschien was daar iemand die iets nodig had, of die hulp kon gebruiken en konden zij er nu voor zorgen dat hier gehoor aan werd gegeven.

Patricia van Meerkerk
Ritueelbegeleider

 

Share
2017-01-06T17:34:06+00:00